آشنایی با آزمایشگاه عصب شناختی

 مرکز تحقیقات علوم مهندس عصب

 دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر دانشگاه تبریز

دکتر حیدر ستایش

 

 

   
   

               www.isaarsci.ir

   
         

 

 

 

 
 

 

 آزمایشگاه عصب شناختی (نورو پسیکولوژی ) پژوهشکده علوم شناختی با در اختیار داشتن گزیده ای از نرم افزار ها ی تخصصی یا آزمون های رایانه ای، که در مواردی در ایران منحصر بفرد می باشد، و نیزداشتن مجموعه ای از آزمون های غیر رایانه ای و برخی تجهیزات مخصوص، ازجایگاه ویژه ای برای انجام پژوهش های نوین در حوزه علوم شناختی در کشور برخوردار است.

 

 

مطالعه به روز حافظه، ارزیابی قوای شناختی و هوشی بیماران روانی و آسیب دیدگان مغزی، مشکل اعتیاد، و بررسی رفتار در شرایط مختلف از جمله زمینه ها و طرح هایی هستند که در این آزمایشگاه مورد استفاده قرار می گیرند.

هم اکنون پژوهشکده با تعدادی از پزشکان و مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی برای ارزیابی کارکردهای شناختی در بیماران و نیز تحقیق در زمینه طرح های مطالعاتی همکاری دارد و آماده گسترش همکاری با دیگر مراکز مشابه است.


آزمایشگاه عصب شناختی پژوهشكده علوم شناختی به منظور ارزیابی کارکردهای شناختی در افراد سالم و بیماران مبتلا به سندرم های روانپزشکی و مغزی راه اندازی شده است . در این آزمایشگاه ، ابزارهای بررسی عملكردهای شناختی مغز انسان ، آزمون های نوروپسیكولوژیك در زمینه های مختلفی از قبیل : ارزیابی توجه (Attention)، حافظه (Memory) كاركردهای اجرایی (Executive Function)، ادراك (Perception)، تكانشگری Impulsivity))، پاسخ به محرك ها ، هوش و پرسشنامه های مختلفی در زمینه ارزیابی بیماریهای خاص روانپزشكی و اختلالات رفتاری موجود می باشد.

 این آزمایشگاه آماده همكاری با مراكز دانشگاهی و تحقیقاتی میباشد. شایان ذكر است كه تاكنون پروژههای مختلفی با استفاده از این ابزارها و آزمونها انجام شده و یا در حال انجام می باشد.


آزمایشگاه عصب شناختی پژوهشکده از امکانات زیر برای انجام مطالعه های شناختی و روان شناختی برخوردار است:

 

دستگاه ها


آزمون های كامپیوتری
آزمون های غیر كامپیوتری
پرسش نامه ها ی موجود جهت ارزیابی اختلالات روان پزشك
 

 

دستگاه ها


• دستگاه Eye Tracking
این دستگاه در تحقیقات رفتاری ، بررسی حركات چشم ، سرعت حركت و وضعیت مردمك، قرنیه به كار می رود. این دستگاه مدل Eyelink II، ساخت کانادا با دوربین هایی که به صورت کلاه خود بر روی سر قرار می گیرند طراحی شده است. این نوع Eye tracking قابل استفاده در محیط های باز که نیاز است فرد در حرکت بررسی شود هم قابل استفاده می باشد. در مطالعات بررسی توجه بینایی بخصوص حیطۀ علوم اعصاب، نوروسایكولوژی در كودكان و بزرگسالان، این دستگاه بسیار ارزشمند و قابل استفاده می باشد. در مطالعات اخیر با موضوعات یادگیری و زبان به وسیله این سیستم، توجه خاصی صورت گرفته است.
 

 

 

 

 

دستگاه  EMG )Electromyography )


این دستگاه به بررسی الكترومیوگرافی عضلات چهره و اندامها می پردازد و واكنش های الكتروفیزیولوژیكی كه در اراده فرد نیستند را نشان می دهد. در مطالعات علوم اعصاب این دستگاه بسیار ارزشمند است. برای مثال: مطالعه بر جنبه های فیزیولوژیك و شناختی هیجانات چهره ، بررسی عضلات صورت كه نقش در بروز هیجانات مختلف دارند، مورد استفاده قرار می گیرد.

دستگاه  TMS )Transcranial Magnetic Stimulation )


حوزه الكتریك - مغناطیس و بررسی عوامل فیزیولوژیك مغز امروزه موجب شناخت بیشتر محققان از مغز شده است. از جمله تحریك یا مهار قسمتهای مختلف مغز بواسطه مغناطیس و انجام تكالیف بینایی و شنوایی ویژه كه توسط محققان علوم شناختی استفاده می شود.

این دستگاه می تواند ما را در شناسایی عملكرد قسمتهای مختلف مغز سالم یاری نماید. در ضمن این وسیله امروزه تحت تایید FDA آمریكا برای درمان های افسردگی و سكته های مغزی نیز به كار می رود. دستگاه TMS حاضر در مرکز، محصول کمپانی Medtronic سابق در کشور فنلاند می باشد و همراه آن یک کویل به شکل و یک کویل دوار موجود است.

دستگاه (ERP ) Event-Related Potential )

دستگاه ERP ساخته شده کمپانی ANT مستقر در کشور هلند است. آمپلی فایر این دستگاه قابلیت ثبت 64 کانال را دارد. کلاه استفاده شده wave Guard است یعنی تا حد ممکن از اثرات نویز و امواج مغناطیسی بر امواج الکتریکی می کاهند. لذا قابلیت استفاده همزمان با TMS را هم دارد. نرم افزار ساخت تکالیف آزمایشگاهی به نام eevoke در محیط excel طراحی شده. و نرم افزار پردازش سیگنال ASA قابلیت انتقال فایل های ذخیره شده به محیط MATLAB را دارد. در عین حال توانمندی محاسبات مشخصات سیگنال و انتقال آنها به محیط excel نیز وجود دارد. یکی از توانمندیهای ASA در آنالیز فرکانسی، wavelet و نیز نمایش 3 بعدی پردازش ها بر نواحی مختلف سر می باشد.

آزمون های كامپیوتری آزمون CANTAB - Cambridge Neuropsychological Test Automated Battery


یك مجموعه كامپیوتری شامل 15 تست می باشد كه جهت بررسی حافظة دیداری، حافظه كاری، توجه و برخی کارکردهای اجرایی و تصمیم گیری مورد استفاده قرار می گیرد. این مجموعه برای تشخیص های مختلف كلینیكی مانند بیش فعالی، كمبود توجه و اختلالات قشر فرونتال به كار می رود.

آزمودنی در تمامی مراحل فقط با لمس كردن صفحه كامپیوتر به آزمون ها پاسخ می دهد و نتایج آن نیز به صورت كامپیوتری نمره گذاری می شود. برخی از تست های این مجموعه در زیر معرفی شده


Executive function, working memory and planning tests
Intra-/Extra-dimensional Set Shift (IED )
Stocking of Cambridge (SOC )
Spatial Span (SSP )
Visual memory tests
Attention tests
Delayed Matching to sample (DMS )
Choice reaction Time (CRT)
Paired Associates Learning (PAL)
Match to sample Visual Search (MTS)
 

 

آزمون عملكرد پیوسته كانرز  Continuous Performance Test II Conners


آزمونCPT II یا عملكرد پیوسته، آزمونی است كه جهت بررسی توجه پایدار ،حافظه كاری و تكانشگری استفاده می شود. آزمون CPT انواع مختلفی دارد كه نوع كانرز II آن در این مركز موجود است و در اختلالات مختلفی از جمله بیش فعالی و كمبود توجه، افسردگی و اختلالات قشر فرونتال بكار می رود به خصوص در اختلال كمبود توجه و تكانشگری از پایایی بالایی برخوردار است. در ضمن در مطالعات سایكوفیزیك و رفتاری برای ارزیابی توجه و تکانشگری نیز استفاده می شود.

 

نرم افزار E-Prime


یكی از نرم افزارهای معتبر، جهت طراحی آزمون هایی است كه در آنها چگونگی پاسخ آزمودنی به محرك های مختلف ارزیابی می شود. این نرم افزار در مطالعات سایكوفیزیك، طراحی تكلیف برای مطالعات ثبت سیگنال مانند ERP (پتانسیل وابسته به رخداد) و TMS و ... نیز استفاده می شود.

آزمون های غیر كامپیوتری

 

• آزمون استروپ، نوع ویكتوریا Stroop Test


این آزمون روش ارزیابی نوروسایكولوژیكی رایجی برای كاركردهای اجرایی ، توجه انتخابی و تمركز به شمارمی رود. در این آزمون، آزمودنی باید رنگ لغاتی را كه با رنگ های مختلف نوشته شده است بدون توجه به معنای آنها بیان نماید. این آزمون برای سنجش عملكرد لوب فرونتال نیز مورد استفاده است.

 

• آزمون دسته بندی كارت ویسكانسین   (WCST Wisconsin Card Sorting Test )


آزمون ویسکانسین به عنوان ابزاری برای سنجش كاركردهای اجرایی مورد استفاده قرار می گیرد. انجام این آزمون نیازمند برنامه ریزی راهبردی، توانایی انتزاع، انعطاف پذیری ذهنی، رفتار معطوف به هدف، جستجوی سازمان یافته و كنترل پاسخ های تكانشی است. این آزمون به طور گسترده ای برای سنجش عملكرد لوپ فرونتال مورد استفاده قرار گرفته است.

• آزمون نگهداری بینایی بنتون  Benton Visual Retention Test


آزمون بنتون جهت ارزیابی حافظه بینایی، ادراك بینایی و توانایی سازمان دهی دیداری به كار می رود. تفسیر كیفی نتایج آزمون اطلاعات سودمندی درباره نوع و محل احتمالی ضایعه مغزی در افراد مشكوك به آسیب مغزی فراهم می كند.

• آزمون اشكال پیچیده ری

 

Rey Complex Figure Test


تكلیف این آزمون شامل كپی كردن اشكال هندسی پیچیده و سپس بازسازی آنها از حافظه است. هدف از آزمون ارزیابی ادراك بینایی _ حركتی و حافظه بینایی است در عین حال امكان ارزیابی كاركردهای اجرایی چون برنامه ریزی، راهبردهای حل مسأله و مهارت های سازمان دهی نیز امكان پذیر است. این آزمون برای سنجش كاركردهای اجرایی كه وابسته به لوب فرونتال است كاربرد خواهد داشت.

• آزمون توجه و جستجوی دیداری  Test Visual Search & Attention


این آزمون شامل 4 تكلیف جستجو است كه طی آن آزمودنی باید علامت هدف را از میان سایر محرك ها پیدا كند. هدف از آن، ارزیابی دقت دیداری و توجه مستمر در بزرگسالان است. همچنین از طریق بررسی جداگانه عملكرد آزمودنی در سمت چپ و راست تكلیف، می توان به نقص های دیداری یا غفلت فضایی یك طرفه در آزمودنی دست یافت.

• آزمون تصویر جای گرفته شده Embeded Figure Test  


این آزمون جهت ارزیابی جستجوی دیداری و ردیابی اشكال در زمینه به كار می رود. آسیب مغزی به طور كلی و ضایعه نیمكره راست و ناحیه قدامی مغز، اختصاصاً منجر به عملكرد ضعیف تر در این آزمون می گردد.

• آزمون ردیابی  CTT) Trails Test Color)


هدف از این آزمون ارزیابی سرعت توجه و جستجوی دیداری – فضایی است. عواملی چون انعطاف پذیری ذهنی و سرعت حركتی، عملكرد آزمودنی را بهبود می بخشند و در مقابل آسیب مغزی، الكلیسم، سوء مصرف مواد و آلزایمر منجر به كاهش عملكرد می شوند. این آزمون از جمله آزمون های مورد استفاده جهت ارزیابی كاركردهای اجرایی نیز می باشد.

• آزمون مختصر هوش كافمن  Kaufman Brief Intelligence Test


این آزمون یك مقیاس هوشی كلامی و غیر كلامی مختصری است كه در دامنه سنی 90-4 سال قابل اجراست. دو خرده آزمون آن شامل لغات و ماتریس هاست كه اولی دانش لغوی و مفهوم سازی كلامی را ارزیابی می كند و خرده آزمون دوم مهارت های غیر كلامی و توانایی حل مسأله را اندازه گیری می نماید.

 

• آزمون پنج نقطه  Five Point Test


هدف از این آزمون ارزیابی تولید اشكال جدید در یك زمان محدود می باشد. از آزمودنی خواسته می شود كه با استفاده از پنج نقطه هر آنچه شكل جدید می تواند خلق كند. این آزمون برای ارزیابی كاركردهای اجرایی مورد استفاده قرار می گیرد.

• آزمون حافظه دیداری پیوسته  CVMT) Continuous Visual Memory Test )


این آزمون شامل 3 تكلیف است كه آزمودنی از میان یك مجموعه 112 تایی طرح‌های پیچیده كه با ترتیب سریعی ارائه می‌شوند، محرك جدید را از محرك قدیمی (تكراری) تشخیص دهد. حافظه بازشناسی و توانایی آزمودنی در درك و تمایز محرك توسط این آزمون به خوبی ارزیابی می شود.

• آزمون حافظه وكسلر  ( WMS ) Wechsler Memory Scale )


این آزمون حافظه شامل 7 خرده آزمون است كه اطلاعاتی در زمینه های مختلف از توجه، هوشیاری ذهنی، جهت یابی، حافظه بینایی و توانایی یادگیری آزمودنی فراهم می نماید. نمره كل حافظه از جمع نمرات خرده آزمون ها محاسبه می شود كه به عنوان بهره حافظه (MQ) خواهد بود. همچنین اطلاعات جهت تمایز اختلالات ساختاری و كنشی حافظة كمك كننده است.

• آزمون های هوش وكسلر  Wechsler Intelligence Scales  

آزمون های هوشی وكسلر در سه محدوده سنی  6-4 سالگی برای کودکان پیش دبستان


[1]WPPSI)  16-6 )سالگی برای کودکان ([2]WISC) و 17 سال به بالا برای بزرگسالان ([3]WAIS) موجود میباشد. این آزمون حوزه های مختلفی از توانایی های ذهنی را ارزیابی می كند و در پایان سه نمره، هوش بهركلامی ، هوش بهر عملی و هوش بهر كلی، بدست می آید. از ویژگی های دیگر این آزمون، بررسی عملكرد آزمودنی در تشخیص آسیب مغزی، اختلالات یادگیری و برخی ویژگی های شخصیتی می باشد.


Wecksler preschool and primary scale Intelligence
Wecksler Intelligence scale for children
Wecksler Adult Intelligence Scale

• آزمون ریون Raven


این آزمون دارای دو فرم كودكان و بزرگسالان است و ابزار معتبری برای سنجش هوش غیر كلامی به شمار می رود.

پرسشنامه ها ی موجود جهت ارزیابی اختلال های روان پزشكی

 

1- پرسشنامه كانرز Parent Rating Scale-Revised Conner's


این پرسشنامه جهت ارزیابی اختلال بیش فعالی و كمبود توجه در كودكان و نوجوانان، بزرگسالان مورد استفاده قرار می گیرد.


الف) کانرز بزرگسالان، در دو فرم کوتاه و بلند، به دو شکل Self-report و Observer-report موجود می باشد.
ب) کانرز کودکان، در دو فرم والدین و معلم، و بلند و کوتاه موجود می باشد.

2- مقیاس وسواسی _ جبری یل_ براون نوع كودكان CY-BOCS Children's Yale-Brown Obsessive-Compulsive Scale

این مقیاس برای ارزیابی اختلال وسواسی – جبری در كودكان و نوجوانان مورد استفاده قرار می گیرد.

3- پرسشنامه توانایی ها و مشكلات  SDQ Strength and Difficulties Questionnaire


این پرسشنامه كه در سه نوع والدین، آموزگاران و گزارش شخصی موجود می باشد، جهت ارزیابی مشكلات رفتاری و هیجانی در كودكان و نوجوانان استفاده می شود.

4- پرسشنامه SNAP -Swanson Nolan and Pelham Questionnaire


این پرسشنامه بر اساس ملاك های تشخیصی DSM-IV برای تشخیص اختلال بیش فعالی و كمبود توجه طراحی شده است.

5- مقیاس تشخیصی سندرم آسپرگر  -ASDS) Asperger Syndrome Diagnostic Scale )


این مقیاس برای تشخیص سندرم آسپرگر در كودكان و نوجوانان مورد استفاده قرار می گیرد. شامل 5 حوضه كه به طور واضحی رفتارهای قابل اندازه گیری ، قابل مشاهده و خاص را توصیف می كند. این مقیاس می تواند توسط والدین یا افراد متخصص در خانه و مدرسه تكمیل شود.

6- مقیاس درجه بندی اوتیسم كودكی  - )CARS) Childhood Autism Rating Scale


مقیاس درجه بندی اوتیسم كودكی (CARS)، یك مقیاس درجه بندی رفتار، شامل 15 بخش است كه به منظور شناسایی كودكان مبتلا به اوتیسم و متمایز كردن آنها از كودكان عقب افتاده ذهنی ساخته شده است. همچنین این مقیاس كودكان مبتلا به اوتیسم خفیف تا متوسط را از متوسط تا شدید متمایز می سازد.

7- مقیاس شدت كلی تیك یل   Yale Global Tic Severity Scale


این مقیاس جهت ارزیابی شدت علائم تیك استفاده می شود.

8- مقیاس  )SADS ) Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia)

این مقیاس كه یك مصاحبه تشخیصی است، برای تشخیص اختلالات روانپزشكی در بزرگسالان مورد استفاده قرار می گیرد.

9- مقیاس -)K-SADS)for Kids Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia


این مقیاس كه یك مصاحبه تشخیصی است، برای اختلالات روانپزشكی در كودكان و نوجوانان استفاده می شود.

10- فهرست علائم رفتاری در كودكان  )CBCL ) Children Behavior Checklist


این پرسشنامه جهت ارزیابی مشكلات رفتاری و هیجانی در كودكان و نوجوانان مورد استفاده قرار می گیرد.

11- مقیاس درجه بندی خشم نوجوانان   AARS)Adolescent Anger Rating Scale )


این پرسشنامه حاوی چهل و یك عبارت برای ارزیابی شدت و فراوانی تظاهر خشم است كه اختصاصاً سه بعد ویژة الگوهای مرتبط با خشم یعنی خشم ابزاری، خشم واكنشی و كنترل خشم را ارزیابی می كند.

12- پرسشنامه افسردگی بك  BDI) Beck Depression Inventory)


در این پرسشنامه بالینی، نشانه های افسردگی توسط بیمار به شیوه خودآزمایی درجه بندی می گردد. بدین وسیله میزان افسردگی و حوزه های مختلف آن ارزیابی می شود.

 

13- پرسشنامه افسردگی كودكان( ماریاكواس) Maryacovas Children Depression Questioner


هدف از این آزمون ارزیابی میزان افسردگی در كودكان به عنوان مكمل تشخیصی بالینی است.

 

14- مقیاس كنترل راتر Rater Control Scale

این آزمون جهت سنجش انتظارات فرد درباره منبع كنترل به كار می رود.

 

15- پرسشنامه مفهوم خویشتن بك  SCT) Self-Concept Test)

در این آزمون، فرد خود را با كسانی كه می شناسد مقایسه می كند و یك معیار خود گزارشگری از نگرش اونسبت به خود به دست می آید.

16- مقیاس رشد اجتماعی واینلند Vineland Social Maturity Scale

این آزمون یك مقیاس تحولی برای ارزیابی رشد اجتماعی است كه در افراد مبتلا به عقب ماندگی ذهنی به كار می رود. ارزیابی در چهار حیطه ارتباطات، توانایی های روزمره، مهارت های اجتماعی و حركتی صورت می گیرد. براساس نمرات آزمودنی می توان سن اجتماعی1 ( SA)و بهره اجتماعی 2(SQ ) او را محاسبه نمود.

17- مقیاس درجه بندی رفتاری كاركردهای اجرایی  )BRIEF) Behavior Rating Inventory of Executive Function)


این پرسشنامه جهت ارزیابی عملكرد رفتاری و حل مسئله (كاركردهای اجرایی) در كودكان و نوجوانان بر اساس مشاهده رفتارهای آنان می باشد.
 

18- فهرست علائم تروما در كودكان    TSCC)Trauma Symptom Checklist for Children  )


یك مقیاس خود گزارشگری از ناراحتی پس از تروما و علایم روان شناختی مرتبط با آن است. هدف این مقیاس ارزیابی كودكان است كه حوادث تروماتیك از قبیل سوء استفاده جسمی یا جنسی، قربانی شدن توسط همسالان، مرگ افراد مهم، خشونت علیه دیگران و بلایای طبیعی را تجربه كرده اند.

19- آزمون رورشاخ Rorschach Test


این تست یکی از آزمونهای فرافکن ارزیابی شخصیت می باشد که شامل 10 عدد کارت با لکه‌های متقارن نامنظمی از جوهر که به فرد مورد معاینه نشان داده می‌شود. ۵ تا از لکه‌ها سیاه و سفید هستند، ۲ تا سیاه و قرمز و ۳ تا هم رنگی. از فرد مورد معاینه خواسته می‌شود که بگوید تلقی و تفسیرش از هر کارت چیست و لکه جوهر را می‌تواند به چه چیزی تشبیه کند.



این آزمایشگاه در تلاش است تا با کمک محققان راهی برای کمک به درمان بهتر بیماران ضایعات عصبی و اعصاب پیدا کند .


 

 

   

   
       
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   
   

   

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  بازگشت به صفحه اصلی  

 

 

 

 

 

 

 

براي اطلاع از به روز رساني سايت  مشترك  شويد

 
 





Powered by WebGozar

 

 

 


Fine Stats